Sunday, May 7, 2017

جاڙي جمعدار جو انٽرويو - ارباب ڇڄڙو

جاڙي جمعدار جو انٽرويو
ارباب ڇڄڙو
جاڙو جمعدار ڀلا ڪنهن نه ٻڌو هوندو، سندس ذڪر خير اڪثر اخبارن ۾ ايندو رهندو آهي، مون کي به پنهنجي عوامي رسالي اکٻوٽ لاءِ جاڙي جمعدار کان انٽرويو ڪرڻ جو شوق ٿيو. هفتي کن جي ڳولا کان پوءِ هڪ مسخرن جي جاءِ تي هو ملي ويو. اتي، ڊرامي جي نالي ۾ عورتن جي ڊانس ٿي رهي هئي. جاڙو انهن کان منٿلي وٺڻ آيو ھيو. مان هيٺ انتظار ڪرڻ لڳس.

Monday, April 17, 2017

مضمون نويسي يا مقاله نگاريءَ جو تحقيقي جائزو - ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ

مضمون نويسي يا مقاله نگاريءَ جو تحقيقي جائزو
ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ
مضمون جي صنف جي نثري ادب ۾ هڪ مڃيل حيثيت ۽ اهميت آهي. مضمون عربي ٻوليءَ جي لفظ ”ضمن“ مان ورتل آهي. ضمن يا ”ارادو ڪيل“، ”گڏ ڪرڻ“ ۽ ”آڻڻ“ جي معنيٰ ۾ اچي ٿو. اردو ۽ سنڌيءَ ٻوليءَ ۾ ”مضمون“ کي ته انگريزي ۾ (Essay)  سڏيو وڃي ٿو، جيڪو فرانسيسي ٻوليءَ جي لفظ “Essai”  تان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ ڪوشش ڪرڻ آهي. مضمون ڪنهن خارجي موضوع تي داخلي ڪيفيت جي ترجماني هڪ ڪوشش جي صورت ۾ آهي، جنهن ۾ مضمون نگار جي اهليت، ذهانت، جذباتي، احساساتي لڳاءَ ۽ فڪر انهيءَ موضوع جي باري ۾ ظاهر ٿين ٿا.

Monday, March 13, 2017

عورتاڻي ادب ۾ ٻوليءَ جي استعمال جو تحقيقي جائزو - ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ

عورتاڻي ادب ۾ ٻوليءَ جي استعمال جو تحقيقي جائزو
ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ
سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ ۾ عورتن جو ڪيترو حصو آهي؟ يا ان جي شروعات ڪٿان کان ٿي؟ ۽ هلندڙ وقت تائين ٻوليءَ جي واڌ ويجهه ۾ سندن معاونت ڪهڙي اوج تي پهتل آهي. انهيءَ جو تفصيلي جائزو ڏيڻ کان اڳ پهرين مختصر اها وضاحت ڪنديس ته ٻولي ڇاکي سڏيو وڃي ٿو ۽ ان جي واڌ ويجهه ڪهڙيءَ ريت عمل ۾ اچي ٿي؟ ادب ۽ ٻوليءَ جو ڪهڙو ڳانڍاپو آهي؟

Friday, March 3, 2017

ڦونڊڙو - محمد سليمان وساڻ

ڦونڊڙو
محمد سليمان وساڻ
ڪجهه ڏينهن اڳ اسان واري اسرندڙ فيسبوڪي دانشور دوست جو، انباڪس ۾ نياپو مليو ته؛ ”جلدي چيٽ روم/ ڪچھري واري ڪوٺيءَ ۾ اچ.“
پاڻ وري، ڪچھري ڪوٺي سدائين بند رکون.
حڪم جي پيروي ڪندي، ڪچھري ڪوٺي کوليسين. نياپي واري پيتي پڻ چالو ڪئيسين.
”يار! منهنجو لکيل اسٽيٽس پڙهيو اٿئي؟“ سنيھو موڪليائين.
”يار! الائي ڪهڙو؟ تون روز ٻه ٽي درجن اسٽيٽس لکندو آهين. لڳ ڀڳ مڙني ۾ ٽئگ به ڪندو آهين!“ ورندي موڪليمانس.
”يار ڌمڪيءَ وارو اٽيٽس!“ ورندي آئي.
”يار! ڌمڪيون ته روز ھونديون آھن. خاص طور سنڌي قوم، اديبن ۽ سياستدانن کي ڌمڪيون ڇا گاريون به هونديون آهن.“ موٽ ڏنيمانس.
”يار! مان ان-فرينڊ ڪرڻ واري ڌمڪي جي ڳالهه ٿو ڪيان. تون به ان لاءِ تيار ٿي وڃ.“ ناراض ٿيندي، ڌمڪي آميز ٻوليءَ ۾، ڏنڊو ڏيڻ جي ڪوشش ڪيائين.
پڙھي، دل ۾ خوش ٿيس ته اجھا جان ڇٽي.
يڪدم ياد آيو ته واقعي ان همراهه اهڙي پوسٽ لکي هئي؛ ”جيڪي دوست فيسبڪ تي سرگرم ناهن، انهن جو آپريشن ڪندي، کين ان-فرينڊ ڪري، ڪٽلي ڪبو.“
”يار! مون جيترو سرگرم ڪير هوندو؟!؟! روزانو ڪتابن جي پوسٽ، شاهه لطيف جا بيت، خبرون، چونڊ سنڌي شاعري، سالگرهه جا ڪارڊ، ورسيون..... وغيره وغيره ته ونڊيندو وتندو آھيان. انھن کي لائيڪ کان علاوھ مٿن پنھنجي راءِ پڻ ڏيندو رھندو آھيان.“ پنھنجي ٻي مصروفيت جا عذر ڏيڻ جي ڪوشش ڪيم.
”ان سان منهنجو ڇا؟ منهنجي پوسٽ تي ته؛ نه ڪمينٽ آ ۽ نه وري لائيڪ آ“. لکجي آيو.
”يار ڏس!! ھر ڪنھن جي پسند پنھنجي آ، سوچ جداري آ. ٻيو ته تو وانگر سڀئي واندا به ناهن. ٽيون ته تنهنجي هر ٻي پوسٽ سڙيل، مدي خارج يا نقل ٿيل ھوندي آهي. ان تي ڪهڙي راءِ ڏيون؟!؟!“ سمجهائڻ جي ڪوشش ڪندي، ورنديءَ ۾ لکيومانس.
”ٻه ڏينھن اٿئي! سڌري وڃ ۽ پنهنجي سرگرمي ڏيکار. ٻي صورت ۾ ياري ختم.“
”يار تنهنجي مرضي.“ گد گد ٿيندي لکيومانس.
مان ته پنهنجي ڪمن ۾ مصروف ٿي ويس.
هفتي کانپوءِ، همراهه جي ھڪڙي مدي خارج ۽ ردي، بي تڪي ۽ سڙيل پوسٽ ٽئگ ٿيل ملي. کيس ڪچھري ڪمري مان نياپو موڪلي، پوسٽ جي تعريف ڪيم. مٿئون راءِ واري خاني ۾ سوال ڪيومانس؛ ”ھيترا ڏينھن راءِ نه ڏنيمانءِ، تنھن ھوندي به تو ان-فرينڊ نه ڪيو. سو ڇو؟!“
”بس ادا! سوچي سوچي، ڇڏي ڏنم. ان خيال سان ته؛ فرينڊ لسٽ ۾ چار چڱا ته هجن!! ڪي دانشور ته هجن!! جي اھي به خارج ڪيم يا ان-فرينڊ ڪيم ته ٽائيم لائين ڏسڻ وارا ماڻهو، مون لاءِ ڇا تصور ڪندا ۽ مون لاءِ ڇا چوندا؟“

ھو ته اها ڳالهه لکي، موڪلي، ڳالھ ٻولھ وارو خانو بند ڪري، هليو ويو. مان ڦونڊ ۾ ڀرجي ويس. پاڻ کي چڱو به سمجھڻ لڳس ته دانشور به.

Thursday, January 5, 2017

واعدو - منظور ڪوھيار


واعدو

منظور ڪوھيار

پهريون منظر

سنڌ جو ساڌو، سنت، پير ۽ فقير مردان شاه عرف سڪندر، هٿ ادب جا ٻڌي عرض ڪري رهيو هيو:

”قلندر ڪبريا!..اسان جي سيوهڻ نگر ۾ انسان ذات دين ڌرم جي بنياد تي، رنگ ونسل جي بنياد تي، ذات پات جي بنياد تي، مرد ۽ عورت جي بنياد تي، امير ۽ غريب جي بنياد تي، بد ڪار ۽ نيڪو ڪار جي بنياد تي، ٻولي ۽ علائقي جي بنياد تي ايترو ته ورهائجي چڪي آهي؛ جو هڪ شهر ۾ رهندي به هر ڪنهن جا رستا الڳ، پاڙا الڳ، عبادت گاهون الڳ، خوشيون الڳ ۽ غم الڳ آهن. ڪن ماڻهن کي احساس برتري جي ڪري ڪنڌ ۾ ڪليون لڳل آهن ۽ ڪن جا احساس ڪمتري جي ڪري ڪنڌ جھڪيل آھن. هر دل ۾اَنائن ۽ تڪبر جا ٽي سؤ سٺ بت رکيل آهن. اتي اوهان جي تشريف آوري ضروري آهي.“

Thursday, December 22, 2016

ادب جو ڪارج، ادبي پرک ۽ اديبن جي ذميداري! ارشاد ڪاغذي


ادب جو ڪارج، ادبي پرک ۽ اديبن جي ذميداري!

ارشاد ڪاغذي

ادب هڪ آئيني مثل آهي جيڪو معاشري ۽ زندگي جي رخن کي ظاهر ڪري ٿو. ادب سماج جي تصوير ڏيکاري ٿو، اهو اميج تصوراتي ۽ تخيل تي آڌاريل هوندو آهي ۽ تخليق جي رنگن سان رڱجي خوبصورت ڏيک پسائي ٿو. اديب جو ڪم آهي ته جيڪو دنيا ۽ سماج ۾ وهي واپري ٿو ان جا نقش نگار چٽا ڪري پڙهندڙن آڏو پيش ڪرڻ آهي . تخليقڪار پنهنجي قلم جي زور تي ٻاهرين دنيا جا احساس، امنگون، اڌما، لاڳاپا، وهنوار، وارتا، خواب، خيال، فڪر ۽ ذڪر بيان ڪري ڄڻ ته هڪ اولڙو پسائي ٿو.اديب ۽ ليکڪ پنهنجي وت ۽ وس آهر سماج کي تبديل ڪرڻ لاءِ پنهنجي وسان هر ممڪن ڪوشش ڪندو رهي ٿو ۽ ان لاءِ تڪليفون برداشت ڪري ٿو. سچي ۽ کري اديب جو اهو فرض آهي ته هو سماج کي بدلائڻ لاءِ قلم کي استعمال ڪري ٻين کي راحت پهچائڻ جو بندوبست ڪري. دنيا ۾ جيڪي اديب، ڏاها ۽ انقلابي پيدا ٿيا آهن تن جي تخليقن سوسائٽي تي گھري ڇاپ ڇڏي آهي ۽ ان جي اثر جي ڪري سماج ۾ سڌارو، تبديلي ۽ انقلاب برپا ٿيو آهي. انهن جي تحريرن اهڙو چمتڪار ڪري ڏيکاريو جو غلط ريتون ۽ رسمون ۽ غليظ خيال ۽ ظلم جي دنيا جا بنياد لڏي ويا ۽ هڪ نئون سماج اسريو ۽ نسريو. انهن جي اندازي ۽ عقيدي، علم ۽ عمل -نظم توڙي نثر، ادبي توڙي فيلسوفِياڻي لکڻين- دنيا جي ماڻهن ۽ ثقافتن مٿان گھرو اثر وڌو. عالمن، اديبن ۽ ليکڪن پنهنجي پر ۾ جدا جدا ۽ گڏجي علم و ادب سان پنهنجي ديس جي آزادي ۽ خوشحاليءَ لاءِ جاکوڙ ڪندا رهيا. ڪڏهن هو الڳ ۽ اڪيلي هوندي به انجمن هئا ته ڪڏهن هو گڏجي ادب ۽ علم جا گلستان بنجي پنهنجي پورهئي ۽ جدوجهد سان ديس ڀائين ۽ سماج ۾ نئون ڦيرو ۽ انقلاب آندو. ڪيترين صورتن ۽ سببن جي ڪري دنيا جي تاريخ ۾ اهڙا واقعا ۽ لقاءَ به ٿيا آهن جو هڪ ڄڻي (واحد فرد) پنهنجي علم، ادب، شعور، ڏاهپ ۽ ادراڪ جي بل بوتي تي هڪ تحريڪ پيدا ڪري تبديلي جو گس ڏنو ۽ پنهنجي مهانتا جو ڪارنامو سرانجام ڏئي پنهنجو فرض پورو ڪيو.

Wednesday, December 21, 2016

حُر مکيءَ جا - لعل چند امر ڏنو مل


حُر مکيءَ جا

سنڌي ٻوليءَ جي پهرين جديد ڪهاڻي جيڪا 1914 ع ۾ لکي ويئي جنهن کان پوءِ سنڌي ڪهاڻيءَ جديد ادب ۾ پير پاتو.

لعل چند امر ڏنو مل

_هيءَ ڳالهه ڌيان ۾ رکڻ گهرجي ته حر مکيءَ جا ڦريندائي انهنن کي هئا، جن کين ستايو ھو، يا جي غريبن سان غضب ڪري، مفت جا مال ميڙي، وڏا رئيس يا سيٺيا بڻجي پيا هئا.غريبان مار وٽن ڪا نه هئي. مسڪينن ۽ محتاجن کي پاڻ هڙون ڇوڙي ڏيندا هئا، جيئن ٻڌبو آهي ته گوال ۽ ٺاڪو چور ڪندا هئا.

وري ڏَکو سندن ڪهڙو هو! هڪ لڱا ٻيلي ۾ پاٿاري هنيو ويٺا هئا، ۽ جشن پئي ڪيائون. ڪنهن ويل هڪڙو ڪوري، ٿانُ جوڙيءَ جو ساڻ ڪيو، اُتون اچي لانگهائو ٿيو. هنن ھڪل ڪيس ته ويچارو واهڻ جو واهي، ٿانَ سوڌو، هٿ ٻڌي اچي اڳيائن بيٺو.