Thursday, June 29, 2017

بدليل صورتحال ۽ گذريل ڏهاڪي جي سنڌي ڪهاڻي - ڊاڪٽر جڳديش لڇاڻي

بدليل صورتحال ۽ گذريل ڏهاڪي جي سنڌي ڪهاڻي
ڊاڪٽر جڳديش لڇاڻي
سنڌي ساهتيه ۾ ڪنهن حد تائين ان راءِ سان هم شريڪ ٿي سگهجي ٿو ته شاعريءَ کانپوءِ ڪهاڻي ئي ادب جي هڪ سٻل ادبي صنف آهي. سنڌي ڪهاڻي ارتقا پذير آهي ۽ سدائين حالتن ۽ ماحول جي اثر هيٺ لاڳيتو ارتقائي عمل ۾ آهي. 19 صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ ڪهاڻيءَ جي اوائلي نموني جي شروعات ٿي ۽ 20 صديءَ ۾ مواد ۽ اڻت بڻت جي لحاظ کان ڪهاڻيءَ ۾ انيڪ/ اڪيچار تجربا ٿيا. ڪهاڻيءَ جي مختصر ڪئنواس ۾ حياتيءَ جا ڪيترائي رنگ ڀريا ويا آهن. مان اهو عرض ڪري چڪو آهيان ته هيءُ رجحان قديم به آهي ته جديد به. اهو ان ڪري جو انسان ازل کان ئي پاڻ کي سمجھڻ جي ڪوشش ۾ سرگردان رهيو آهي. جديد علم جي ادب به ان ڪوشش جو ئي نتيجو آهي. اڳتي هلي انهيءَ قديم ۽ جديد تجربي جي روشنيءَ ۾ سنڌي ڪهاڻيءَ کي سمجھڻ جي ڪوشش ڪبي.

Tuesday, June 27, 2017

پوڙهو - ٽالسٽاءِ- طفيل مگسي

پوڙهو
ڪهاڻي
ٽالسٽاءِ
طفيل مگسي
ننڍڙن ٻارڙن کي راند ڪندي اَنَ جي داڻي جيتري هڪ شيءِ هٿ لڳي. جنهنجو مقدار ڪڪڙ جي آني جي برابر هو. هڪ واٽهڙو انهيءَ عجيب و غريب شيءِ کي ٻارڙن کان هڪ پئسي ۾ خريد ڪري ورتو ۽ شهر اچي ڪري ان کي بادشاھ وٽ هڪ عجيب شيءَ طور وڪڻي ڇڏيائين.

وڻجارو -شهباز پيرزادو

وڻجارو
ڪهاڻي
شهباز پيرزادو
سج اڀرڻ کان اڳ يا لهڻ کان پهريان ڳاڙهاڻ واري ماحول ۾ جڏهن ڪا ور جو اوسيئيڙو ڪندڙ درياءَ ڪناري سڀاڳن سڙهن جي متلاشي هجي ته سندس ڪيفيتون ڀٽ جي شاهه جهڙا شاعر پيدا ڪري وجهنديون آهن ..
آست کي ان ڪرڀناڪ ڪيفيت ۾ مبتلا هوندي اڄ ستون مهينو آهي پر سندس ور ڪريم اڃان تائين ويڻي کي ور ئي ناهي ڏنو.

Sunday, June 25, 2017

اڳواٽ اپيل - نور گهلو

اڳواٽ اپيل
مزاحيه ڪهاڻي
نور گهلو
جناب اعليٰ!
پهريائين ته مان ان ڳالهه جي وضاحت ڪريان ته کاتي بابت جيڪو لکيو آهي، اُها توهان جي دوستن ۽ مخالفن جي راءِ آهي. جنهن سان منهنجو متفق هئڻ ضروري ناهي. هر ٻئي، ٽئين، چوٿين ڏينهن اوهان جي کاتي جي ڪارڪردگيءَ جي حوالي سان خبرون ۽ مضمون ڇپجندا رهن ٿا. جن ۾ هڪ طرف اوهان جي ياري باشي نڀائڻ تي، اوهان جي نوازيل سنگت، شاباشين جا گل نڇاور ڪندي اوهان کي ”يار ويس“ ۽ کاتي کي ”ياري نڀايو کاتو“ جهڙا خطاب ڏيندي رهي ٿي ۽ اوهان کي سنڌي ٻولي، ادب ۽ ثقافت جي ترقيءَ لاءِ ڏينهن رات هڪ ڪرڻ يا ڏينهن کي رات ۽ رات کي ڏينهن ڪرڻ لاءِ، خراج تحسين پيش ڪندي ”قومي هيرو“ ثابت ڪرڻ جي ڪوشش ۾ ڏينهن رات رُڌل آهي. جنهن جو اندازو اوهان جي ”فيتن“ ڪٽڻ جي رفتار مان بخوبي لڳائي سگهجي ٿو.

Thursday, June 8, 2017

مهانگائيءَ خلاف مهم - ڊاڪٽر فهميده حسين

مهانگائيءَ خلاف مهم
ڊاڪٽر فهميده حسين
گذريل هفتي سول سوسائٽيءَ طرفان فروٽ يا ميوي جي رمضان شريف ۾ مهانگائيءَ  خلاف بائيڪاٽ ڪيو ويو. ٻڌو اٿم ته اهو ڪامياب بائيڪاٽ هو ۽ هاڻي فروٽ جون قيمتون گهٽ ٿي ويون آهن. الائجي ڪيترا ڏينهن اهي قيمتون گهٽ رهنديون سا ته خدا کي خبر پر منهنجو مشاهدو ڪجهه مختلف رهيو. آءٌ سالن کان پنهنجي پاڙي ۾ هڪ ڪمرشل ايريا ۾ گاڏي تي ميوو وڪڻندڙ هڪ ميمڻ ڳوٺ جي ڪڇي ڳالهائيندڙ ماڻهو کان خريداري ڪندي آهيان. ان ڪمرشل ايريا ۾ ٻه تمام وڏا ميوي جا جا دڪان آهن جن جون قيمتون آسمان سان ڳالهيون ڪنديون آهن ۽ گاڏي واري کان ٻيڻ تي هونديون آهن. انهن کي جڪڏهن چئبو ته؛ تنهنجو فروٽ هنن کان مهانگو ڇو آهي؟ ڪجهه گهٽ ڪر!“ سندن مٿو ايڏو خراب آهي جو اکيون ٻئي طرف ڦيرائي، چوندا آهن؛ پوءِ وڃي انهن کان وٺو نه! منهنجي فروٽ جي ڪوالٽي اي ون آهي.“ ٻئي طرف اڌ قيمت تي وڪرو ڪندڙ گاڏي واري سان ماڻهو ريڙهه پيڙهه ڪري اڃا به گهٽ پيا ڪرائيندا آهن. جيتريقدر ڪوالٽي (معيار) جو سوال آهي ته اوڻيهه ويهه جو فرق ضرور هوندو آهي. هن بائيڪاٽ کان گهڻا ڏينهن اڳ، هڪ ڀيري آءٌ فروٽ وٺڻ ويس ته اهو ئي ساڳيو گاڏي وارو زمين تي ڳوڻيون وڇائي پڙيءَ تي فروٽ وڪڻي رهيو هو. حيرت مان پڇيومانس؛ ڇو اڄ پَٽَ تي ويٺو آهين؟“ روئڻهارڪو ٿي چيائين؛ ڊي ايڇ اي وارا منهنجو گاڏو ضبط ڪري کڻي ويا آهن ۽ چيو اٿن ته مهيني کان پوءِ ڏنڊ ڀرڻ کانپوءِ واپس ملندو. آءٌ غريب ماڻهو، منهنجي ٻچن لاءِ روزگار ڪرڻ جو اهو ئي هڪڙو ذريعو هو سو به نه رهيو، مٿان ڏنڊ جا پئسا جمع ڪرڻا آهن، ڊي ايڇ اي آفيس جا ڏاڍا چڪر هنيا اٿم، ٻه ڏينهن ڊوڙ ڊڪ ۾ رهيو سهيو فروٽ به خراب ٿي ويو ۽ گهر ۾ مانيءَ ڳڀي لاءِ پريشان رهياسين، نيٺ هتي اچي پٽ تي مال رکيو اٿم ته من ٻه ٽي رپيا ملي پون ته گهر ۾ چلهه ٻري. پڇيومانس؛ ڊي ايڇ اي وارن ايئن ڇو ڪيو؟“ چوڻ لڳو؛ انهن چيو ته انڪروچمينٽ (والار) ڪريو بيٺو آهين، هتان هٽي وڃ. پهرئين ڏينهن ته منٿ ميڙ سان ڇڏي ڏنائون پر ٻئي ڏينهن وري آيا ۽ ماڳهين منهنجو ٺيلهو (گاڏو) ئي کڻي ويا. آءٌ مسڪين ماڻهو پنهنجو فروٽ جهولين ۾ ڀري بچائيندو رهيس پر اڌ کان مٿي مال به هليو ويو. وري آهستي سان چوڻ لڳو؛لڳي ٿو ته اهو هنن فروٽ جي دڪاندارن جي شڪايت تي ڪيو اٿن، جيڪي ساڳيو فروٽ ٻيڻي اگهه ٿا وڪڻن، ان ڪري ماڻهو اسان گاڏي وارن کان وٺندا آهن.“

Sunday, May 7, 2017

جاڙي جمعدار جو انٽرويو - ارباب ڇڄڙو

جاڙي جمعدار جو انٽرويو
ارباب ڇڄڙو
جاڙو جمعدار ڀلا ڪنهن نه ٻڌو هوندو، سندس ذڪر خير اڪثر اخبارن ۾ ايندو رهندو آهي، مون کي به پنهنجي عوامي رسالي اکٻوٽ لاءِ جاڙي جمعدار کان انٽرويو ڪرڻ جو شوق ٿيو. هفتي کن جي ڳولا کان پوءِ هڪ مسخرن جي جاءِ تي هو ملي ويو. اتي، ڊرامي جي نالي ۾ عورتن جي ڊانس ٿي رهي هئي. جاڙو انهن کان منٿلي وٺڻ آيو ھيو. مان هيٺ انتظار ڪرڻ لڳس.

Monday, April 17, 2017

مضمون نويسي يا مقاله نگاريءَ جو تحقيقي جائزو - ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ

مضمون نويسي يا مقاله نگاريءَ جو تحقيقي جائزو
ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ
مضمون جي صنف جي نثري ادب ۾ هڪ مڃيل حيثيت ۽ اهميت آهي. مضمون عربي ٻوليءَ جي لفظ ”ضمن“ مان ورتل آهي. ضمن يا ”ارادو ڪيل“، ”گڏ ڪرڻ“ ۽ ”آڻڻ“ جي معنيٰ ۾ اچي ٿو. اردو ۽ سنڌيءَ ٻوليءَ ۾ ”مضمون“ کي ته انگريزي ۾ (Essay)  سڏيو وڃي ٿو، جيڪو فرانسيسي ٻوليءَ جي لفظ “Essai”  تان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ ڪوشش ڪرڻ آهي. مضمون ڪنهن خارجي موضوع تي داخلي ڪيفيت جي ترجماني هڪ ڪوشش جي صورت ۾ آهي، جنهن ۾ مضمون نگار جي اهليت، ذهانت، جذباتي، احساساتي لڳاءَ ۽ فڪر انهيءَ موضوع جي باري ۾ ظاهر ٿين ٿا.

Monday, March 13, 2017

عورتاڻي ادب ۾ ٻوليءَ جي استعمال جو تحقيقي جائزو - ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ

عورتاڻي ادب ۾ ٻوليءَ جي استعمال جو تحقيقي جائزو
ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ
سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ ۾ عورتن جو ڪيترو حصو آهي؟ يا ان جي شروعات ڪٿان کان ٿي؟ ۽ هلندڙ وقت تائين ٻوليءَ جي واڌ ويجهه ۾ سندن معاونت ڪهڙي اوج تي پهتل آهي. انهيءَ جو تفصيلي جائزو ڏيڻ کان اڳ پهرين مختصر اها وضاحت ڪنديس ته ٻولي ڇاکي سڏيو وڃي ٿو ۽ ان جي واڌ ويجهه ڪهڙيءَ ريت عمل ۾ اچي ٿي؟ ادب ۽ ٻوليءَ جو ڪهڙو ڳانڍاپو آهي؟

Friday, March 3, 2017

ڦونڊڙو - محمد سليمان وساڻ

ڦونڊڙو
محمد سليمان وساڻ
ڪجهه ڏينهن اڳ اسان واري اسرندڙ فيسبوڪي دانشور دوست جو، انباڪس ۾ نياپو مليو ته؛ ”جلدي چيٽ روم/ ڪچھري واري ڪوٺيءَ ۾ اچ.“
پاڻ وري، ڪچھري ڪوٺي سدائين بند رکون.
حڪم جي پيروي ڪندي، ڪچھري ڪوٺي کوليسين. نياپي واري پيتي پڻ چالو ڪئيسين.
”يار! منهنجو لکيل اسٽيٽس پڙهيو اٿئي؟“ سنيھو موڪليائين.
”يار! الائي ڪهڙو؟ تون روز ٻه ٽي درجن اسٽيٽس لکندو آهين. لڳ ڀڳ مڙني ۾ ٽئگ به ڪندو آهين!“ ورندي موڪليمانس.
”يار ڌمڪيءَ وارو اٽيٽس!“ ورندي آئي.
”يار! ڌمڪيون ته روز ھونديون آھن. خاص طور سنڌي قوم، اديبن ۽ سياستدانن کي ڌمڪيون ڇا گاريون به هونديون آهن.“ موٽ ڏنيمانس.
”يار! مان ان-فرينڊ ڪرڻ واري ڌمڪي جي ڳالهه ٿو ڪيان. تون به ان لاءِ تيار ٿي وڃ.“ ناراض ٿيندي، ڌمڪي آميز ٻوليءَ ۾، ڏنڊو ڏيڻ جي ڪوشش ڪيائين.
پڙھي، دل ۾ خوش ٿيس ته اجھا جان ڇٽي.
يڪدم ياد آيو ته واقعي ان همراهه اهڙي پوسٽ لکي هئي؛ ”جيڪي دوست فيسبڪ تي سرگرم ناهن، انهن جو آپريشن ڪندي، کين ان-فرينڊ ڪري، ڪٽلي ڪبو.“
”يار! مون جيترو سرگرم ڪير هوندو؟!؟! روزانو ڪتابن جي پوسٽ، شاهه لطيف جا بيت، خبرون، چونڊ سنڌي شاعري، سالگرهه جا ڪارڊ، ورسيون..... وغيره وغيره ته ونڊيندو وتندو آھيان. انھن کي لائيڪ کان علاوھ مٿن پنھنجي راءِ پڻ ڏيندو رھندو آھيان.“ پنھنجي ٻي مصروفيت جا عذر ڏيڻ جي ڪوشش ڪيم.
”ان سان منهنجو ڇا؟ منهنجي پوسٽ تي ته؛ نه ڪمينٽ آ ۽ نه وري لائيڪ آ“. لکجي آيو.
”يار ڏس!! ھر ڪنھن جي پسند پنھنجي آ، سوچ جداري آ. ٻيو ته تو وانگر سڀئي واندا به ناهن. ٽيون ته تنهنجي هر ٻي پوسٽ سڙيل، مدي خارج يا نقل ٿيل ھوندي آهي. ان تي ڪهڙي راءِ ڏيون؟!؟!“ سمجهائڻ جي ڪوشش ڪندي، ورنديءَ ۾ لکيومانس.
”ٻه ڏينھن اٿئي! سڌري وڃ ۽ پنهنجي سرگرمي ڏيکار. ٻي صورت ۾ ياري ختم.“
”يار تنهنجي مرضي.“ گد گد ٿيندي لکيومانس.
مان ته پنهنجي ڪمن ۾ مصروف ٿي ويس.
هفتي کانپوءِ، همراهه جي ھڪڙي مدي خارج ۽ ردي، بي تڪي ۽ سڙيل پوسٽ ٽئگ ٿيل ملي. کيس ڪچھري ڪمري مان نياپو موڪلي، پوسٽ جي تعريف ڪيم. مٿئون راءِ واري خاني ۾ سوال ڪيومانس؛ ”ھيترا ڏينھن راءِ نه ڏنيمانءِ، تنھن ھوندي به تو ان-فرينڊ نه ڪيو. سو ڇو؟!“
”بس ادا! سوچي سوچي، ڇڏي ڏنم. ان خيال سان ته؛ فرينڊ لسٽ ۾ چار چڱا ته هجن!! ڪي دانشور ته هجن!! جي اھي به خارج ڪيم يا ان-فرينڊ ڪيم ته ٽائيم لائين ڏسڻ وارا ماڻهو، مون لاءِ ڇا تصور ڪندا ۽ مون لاءِ ڇا چوندا؟“

ھو ته اها ڳالهه لکي، موڪلي، ڳالھ ٻولھ وارو خانو بند ڪري، هليو ويو. مان ڦونڊ ۾ ڀرجي ويس. پاڻ کي چڱو به سمجھڻ لڳس ته دانشور به.

Thursday, January 5, 2017

واعدو - منظور ڪوھيار


واعدو

منظور ڪوھيار

پهريون منظر

سنڌ جو ساڌو، سنت، پير ۽ فقير مردان شاه عرف سڪندر، هٿ ادب جا ٻڌي عرض ڪري رهيو هيو:

”قلندر ڪبريا!..اسان جي سيوهڻ نگر ۾ انسان ذات دين ڌرم جي بنياد تي، رنگ ونسل جي بنياد تي، ذات پات جي بنياد تي، مرد ۽ عورت جي بنياد تي، امير ۽ غريب جي بنياد تي، بد ڪار ۽ نيڪو ڪار جي بنياد تي، ٻولي ۽ علائقي جي بنياد تي ايترو ته ورهائجي چڪي آهي؛ جو هڪ شهر ۾ رهندي به هر ڪنهن جا رستا الڳ، پاڙا الڳ، عبادت گاهون الڳ، خوشيون الڳ ۽ غم الڳ آهن. ڪن ماڻهن کي احساس برتري جي ڪري ڪنڌ ۾ ڪليون لڳل آهن ۽ ڪن جا احساس ڪمتري جي ڪري ڪنڌ جھڪيل آھن. هر دل ۾اَنائن ۽ تڪبر جا ٽي سؤ سٺ بت رکيل آهن. اتي اوهان جي تشريف آوري ضروري آهي.“