Tuesday, August 21, 2012

الـهـو ٻـلـهـو - انجنيئر عبدالوھاب سھتو


الـهـو ٻـلـهـو
انجنيئر عبدالوھاب سھتو
ڏڪندي ڏڪندي، گوڏ جي پلوَ مان ڏوڪڙ ڇوڙيائين. ڏوڪڙ، ڇُڙندي ئي هٿ مان هليا ويس. نِوِڙي کنيائين ۽ ڏڪندڙ هٿن سان وٽيل ڪاغذ جي نوٽن کي سڌو ڪندي، ڊاڪٽر صاحب کان پڇيائين؛ “ڏاڪدار صاحب! اوهان جي ڦيھي گهڻي ٿيندي؟”


“ڏساڻي ٽيھه روپيا. سئي ۽ دوا، جيڪا ڏني اٿم، ان جا ويھه روپيه. ٻيو موٽر سائيڪل جو تيل آهي. سو به ڏهين روپئي کن جو ٿيندو. ٿين ته گھڻا ٿا پر توهان پنجونجاهه روپيا ڏيو”. ڊاڪٽر صاحب، اسٽور تان ٻيون دوائن وٺڻ لا پرچي هٿ ۾ ڏيندي، چيس.
وٽيل نوٽن کي، سڌي ڪرڻ کانپوءِ، ٽي دفعا ڳڻيائين. ٽئي گھمرا ستٽيھه روپيا ٿيا. هيا ئي ايترا ته وڌن ڪيئن. منھن لھي ويس. چپ خشڪ ٿي ويس. خشڪ نڙيءَ کي ڳيت سان ۽ خشڪ چپن کي زبان ڦيرائڻ سان آلو ڪندي، ٻنھي هٿن ۾ ستٽيھه روپيا جهلي، ڊاڪٽر صاحب کي التجا ڪيائين؛ “ڏاڪدار صاحب اسان گريب آهيون. توهان کي الله ججهو ڏنو آهي. مون وٽ اهي پئسا آهن. اڃا هجن ها ته توهان پنجونجاه ٿا چئو مان توهان کي سؤ به ڏيان ها. پر ڇا ڪريان گريب ٿي پيو آهيان. بس الله تو کي به گنج ڏيندو. مون گريب سان رعايت ڪر.”
“اهو ته دوا، سئيءَ ۽ پيٽرول جو خرچ مس آهي، باقي مان هيترا مريض سيڙائي تو وٽ آيو آهيان، سو منھنجو ڪو حق ڪونھي؟ ڪٿي ڏس! گهر ۾ ڪنھن ڳنڍ ٻنڍ ۾ ٻڌل هوندئي؟ يا ڪنھن قرآن ٻرآن جي مٿان رکيل هوندئي؟ وڃي کڻي آ.” وزٽ تي آيل ڊاڪٽر صاحب ٻوٿ ڪِنو ڪندي چيس.
“باقي جي ڪنھن کي هڪ دفعو پئسا ڇڏ ته وري آئندھ لاءِ فقيرن وانگر کڻي لانڍ ٺاهيندو. چوندو؛ اڄ پئسا گهٽ آهن. صبحاڻي وري اهي به نه هوندا.” گھٽ في ڏسي، پنھنجي منھن ڀِڻ ڀِڻ ڪندي وري چوڻ لڳس: “نه بابا انھن ۾ ائين نه ٿيندو. باقي جي ڇوڪري کي تون سرڪاري اسپتال ۾ کڻين اچين ها ته پوءِ پئسا به گهٽ لڳني ها ۽ دوا به مفت ملئي ها. اها به اهڙي دوا نه ملئي ها، قطار ۾ بيھين ها ته خبر پوئي ها. هتان ئي ڏاند گاڏيءَ ۾ ڇوڪري کي کڻي اچين ها ته ڏينھن جي به خبر پئجي وڃئي ها”.
عارب، مٿي تي ٻڌل بوڇڻ لاهي، ڊاڪٽر صاحب جي پيرن تي رکيو ۽ چيائينس؛ “ڏاڪدار صاحب! بس منھنجي لڄ رک! مان ڪٿان نه ڪٿان پٽي سٽي تو کي پئسا ضرور ڏئي ويندس. رڳو مون کي اڄ جي مھلت ڏي. بس بسم اللھ ڪري هي هينئر کڻ. الله ۾ اميد ته شام تائين تنھنجا پئسا تو کي پَھتو ٿي ويندا. بس الله کي ڏس! هي ٻانھون ٿو ٻڌان”. ٻانھون ٻڌندي جملا پورا ڪيائين.
ڊاڪٽر صاحب نِوِڙي وزيٽنگ بئگ کنئي. عارب کيس گهر کان ٻاهرئين در تائين ڇڏي، هارايل جواريءَ وانگر، ڳرن قدمن سان اچي زال ۽ پٽ مٿان بيٺو.
“اڙي! ڏاڪدار صاحب دوا ڪيئن چيئه ته پيارينس؟” روئي روئي اڌ-مئو ٿيل پٽ جي حالت ڏسي، زال کي ياد ڏياريائين.
“ها! ڏاڪدار صاحب چيو ته ٻه گوريون هينئر، ٻه منجهند، ٻه رات پاڻيءَ سان ۽ دوا جا به ٻه وزن. وري صبحاڻي ڏيکارجو. پر پاڻي ته ڀري وٺ، گوري ته وجهانس”.
مائي بچيءَ، بل ڏيندڙ علي داد کي پنھنجي هڪ ٽنگ تي سنئون سمھاري، ٻي ٽنگ مٿان رکي ڀيڪڙ ڏني ته جيئن چري نه سگهي. کٻي هٿ جي چپٽيءَ سان نڪ جون ناسون بند ڪري، سڄي هٿ سان وات پٽيائينس. عارب هڪ گوري ٻه اڌڙ ڪري، علي داد جي ڦاٽل وات ۾ وڌي ۽ مٿان پاڻي وڌائينس. مائي بچيءَ ناسن مان هٿ ڪڍندي، مٿان رکيل ٽنگ جو بار هلڪو ڪيس ته ننڍڙي هنيان ڦاڪار ٻوڪاٽ ڪيو ۽ گرڙاٽ سان، گوري ۽ گگ، پاڻيءَ سميت ٻاهر نڪري آيس. مٿئون وري هڪڙو اُجڪو به آيس، جنھن سان پيٽ ۾ پيل سڀڪجھ ٻاھر نڪري آيس.
ساڳيءَ طرح دسي ٻيءَ گوريءَ جا ٻه اڌڙ وڌائونس. اهي به ائين ئي نڪري ويس. مٿئون ڳاڙهو مڪسچر به چمچن سان دسي وڌائونس سو به کيکراٽ ڪري ڪڍي ڇڏيائين.
عارب ٻئي هٿ مٿي کي ڏئي ويسورن ۾ ويھي رھيو. چي؛ ‘ڪتو به کاڌو، ڪک به نه ڀري’. ڊاڪٽر کي  به منٿون ڪيم، دوا به ڇوڪر کي نه جِوري.
صبح سان جيئن ئي ننڊ مان اٿيو هئو، تيئن بنا سنبرڻ جي، زال شھر موڪليو هئس؛ “علي داد جي طبيعت ڏاڍي خراب آهي، وڃي ڏاڪدار کي وٺي آ”.
ڳڻتيءَ ڳاري وڌس. هڪ ته گهر ۾ پئسو ڪو نه، ٻيو ٻچڙو به ھٿن مان نڪتو پئي ويس. پئسن کانسواءِ ڊاڪٽر به مريض کي هٿ ڪو نه لائن. غريب ماڻھو، در تي رڳو ٻه ڍڳا ۽ ٽين ڳئون. تنھن جي به گاهه پٺي کان آجائي نه. زمين به هارپي تي. اڪيلي سر ڪاهي، اڪيلي سر ڳاهي، اڪيلي سر وائري. هر بنجهر، ڪاٺي ڪلي، ڍڳو ڍور، جهار جهرڪي، سڀ شيءِ کي اڪيلي سر منھن ڏيڻ. انھن ڪمن ته هڻي ڪراڙو ڪري ڇڏيو ھئس.
ڍڳا ڇوڙي پاڻي پيارڻ ويو. پاڻي پياري موٽائي اچي ڪلي سان ٻڌائين ته جوڻس پڇيس؛ “ڍڳن کي اڄ جهنگ چارڻ لاءِ ڪاهي ڪو نه ويندين ڇا؟”
انھيءَ سوال تي لڙهندي، جواب ڏنائين؛ “ڇوڪرو بيمار آهي، تو کي ڍڳن جي لڳي آ. مان ڏسان ٿو ڪٿان ٻه ٽي روپيا هٿ ڪري اچان. ڪنھن جو در کڙڪايان من ڪو اڌارا ڏئي. نه ته اهو ڍڳو ئي کپائي اچان، ٻيو ڇا ڪيان؟”
شام ڌاري، ڍڳن لاءِ بيٺي ٻنيءَ مان گاهه مٺ ڪيائين پئي جو هاشوءَ ڊوڙندي اچي ٻڌايس؛ ”علي داد جي حالت تمام خراب ٿي وئي اٿئي. ماڻھس اسان جي گهر ڊوڙندي آئي ۽ تو ڏي موڪليو اٿائين.” ائين چئي مٿئون چيائينس؛ “چڱو تون وڃ ڊاڪڊر کي وٺي آ. مان ٿو تنھنجي ڍڳن لاءِ گاهه مٺ ڪيان”.
عارب جو، هاشوءَ جي اٻھرائيءَ تي بنجهر ئي نه ڀريو.
“اڙي ڏسين ڇا ٿو؟ ڀڄ! وڃ ڊاڪڊر کي وڃي وٺي آ.” بي سُت ڏسي، وڌيڪ چيائينس؛ “منھنجي منھن ۾ ڇا ٿو ڏسين. ڇوڪري جي ڳڻتي نه اٿئي ڇا؟”
“ادا! ڇا ٿو پڇين! سڄو ڏينھن رلي رلي بيٺو آهيان، ڪٿان قرض ئي نه مليو. چيم ته ڍڳو ئي اَڌ گيدو کپايان. تنھن لاءِ به ڪو واپاري نه مليو. صبح به ڏاڪدار صاحب پئسن تي نه پئي ٺھيو. دوا به الائي ڪھڙي ڏنائين جو ڇوڪري جو تپ لھڻ جي بجاءِ وڌندو ٿو وڃي. ڇا وڃي ڪيان ڏاڪدر کي؟ بس هاڻي الله ڪندو ته چاق ٿي ويندو. پئسا جي نه هوندا ته ڀلا مان ڏاڪدر صاحب کي ڦاهي ته ڪو نه چاڙهيندم. هو به مرضيءَ وارو آ.” عارب روئڻهارڪو ٿيندي چيس؛ “ادا تو کي شابس هجي جو مون کي اچي ٻڌايئه! تنھنجي مھرباني منھنجا ڀاءُ!”
“ادا! تو کي پئسن جي ضرورت آهي نه؟ سي مان ٿو تو کي ڏيان.” هاشوءَ کيسي ۾ پيل سمورا پئسا ڪڍي ڏيندي چيس؛ “هان! هي وٺ!”
وڌيڪ دلداري ڏيندي چيائينس؛ “هان! هي پنجھٺ روپيا اٿئي. تنھنجي سر تي آئي آهي. تون مھل ڪر! منھنجي الله هلائيندو. تون موٽائي ڏيڻ جو فڪر نه ڪر. جڏهن ٿيني، تڏهن ڏجانءِ.”
هاشوءَ جي دلداريءَ تي پئسا وٺندي، ٻنيءَ مان نڪري، سڌو ڊاڪٽر ڏانھن ويو ۽ ان کي سندس موٽر سائيڪل تي وٺي آيو.
“ڏاڪدر صاحب، اها مھل ۽ هيءَ مھل، ننڍڙي جو روڄ ئي بند نٿو ٿئي. ڦيڪاري ڦيڪاري اڌ مئو ٿي پيو آهي. وت گهڻو اٿس.” مائي بچيءَ ڊاڪٽر صاحب کي، ڇوڪري جي سڄي ڏينھن لوڙڻ واري روداد سان گڏ، بيماريءَ جو علاج ٻڌائيندي چيس؛ “بس اهڙي ڪا سئي هڻوس جو قرار اچي وڃيس”.
ڊاڪٽر صاحب انجيڪشن هڻندي پڇيو؛ “ها! اسٽور واري دوا، جيڪا لکي ڏني هئم، سا وٺي پياريَوس؟”
“سائين نه ڪو، ايترا ٽڪا وري ڪاٿي رکيا آهن.” عارب جواب ڏنس.
ڊاڪٽر صاحب اسٽيٿو اسڪوپ ڳچيءَ مان ڪڍندي چيس؛ “جيڪڏهن اها دوا نه وٺي ڏيندئوس ته پوءِ ڇوڪرو ڪٿان چاق ٿيندو؟” وڌيڪ سمجھائيندي چيائينس؛ “هينئر هل مان سان ۽ شھر مان وٺي آ!”
“ڏاڪدار صاحب! ايترا پئسا به هجن نه؟!” عارب غربت جو اظھار ڪيس.
“پوءِ بابا هن دوا وٺڻ جو ۽ ڀڄ ڀڄان ڪرڻ جو ڪھڙو فائدو آهي؟” ڊاڪٽر صاحب عارب کي ڇينڀيندي چيو؛ “اصل دوا ته اها آهي! ۽ ھا ٻڌ! اها ٻئي دوڪان تان ڪا نه ملندءِ. رڳو مون واري ڪلينڪ جي ڀرواري اسٽور تان ئي ملندءِ!”
عارب ڊاڪٽر صاحب کي بئگ کڻائي، پاسيرو ٿي فيءَ جو پڇيو؛ “سائين اوهان جا هينئر گهڻا پئسا ٿيا؟”
“هن وقت جو تون ڀلي پنجاه ڏي، باقي ارڙهن روپيا صبح وارا اٿئي”.
“مون وٽ هن وقت فقط پنجھٺ آهن.” ڏڪندي ڏڪندي، ڏوڪڙ گوڏ جي پلئه مان ڇوڙيندي، ڊاڪٽر ڏانھن هٿ ڊگهو ڪيائين.
ڊاڪٽر صاحب ڏند ٽيڙي چيس؛ “وري به کٽائي ٿو ڏين نه ادا! ھل جيڪا تنھنجي مرضي!”
“بس ڏاڪدار صاحب هي ٻانھون ۽ الله جو واسطو”. عارب ٻانھون ٻڌندي چيس.
ڊاڪٽر جي سئيءَ سان ڇوڪري کي ننڊ اچي وئي. وري وڃي اڌ رات اک کليس. پر اک ڇا کليس، سڄي گهر کي کڻي مٿي تي کنيائين. رڳو بُل پئي ڏنائين.
“مئي کي چئي چئي بيٺي آهيان، مئا اهي ڊاڪڊر رڳو ڦرڻ کائڻ لاءِ ويٺا آهن. ڪھڙي ٿا دوا ڏين. ٻه منٽ به نٿي اثر ڪري. هيءُ مئو ڪو سڌرندو ٿورو ئي. چئي چئي ٿڪجي پئي آهيانس ته سائين جن وٽ هلي چانئٺ چمي اچون. من پير سائينءَ جي ڪا دعا اثر ڪريس. ڏنل به سائين جن جو آهي ته علاج به اتان ئي ٿيندس”. مائي بچي پنھنجي منھن ڀڻڪاٽ شروع ڪيا.
ڇوڪري جي هيانءَ-ڦاٽين رڙين ۽ زال جي تبري تي، عارب جي اک کلي وئي ۽ اٿي کٽ تي ويھي رهيو.
“مئا صبح تي هل ته سائين جن کان ٿي اچون. ڇوڪر کي ڇڪ ٿي آهي.” مائيءَ بچيءَ دليل ڏيندي چيس.
“اڙي پوءِ هينئر اڌ رات هلئون ڇا جو ڪروڌ کڻي شروع ڪيو اٿئي. لڀي پئسو نه پائي، جو کڻي سينکيو وٺي کائون. تو کي ڇوري جي ۽ سائينءَ جن ڏي ھلڻ جي اچي لڳي آ. خدا مون کي ماري ته منھنجي جند ڇٽي.” وري مٿي نھاري اوسارا ڪندي چوڻ لڳو؛ “او الله ڪاٿي آهين! تون ڪا واهر ڪر”.
“اڙي ڇوڪر جي سر کان وڌيڪ پئسا آهن، اڳ ۾ به پئسا ڪو نه هيئي نه! جو پيرن ڏي پٽ وٺڻ نه پئي هلئين. وري اڄ به اها ئي ڪار ڪئي اٿئي”. مائي بچيءَ کيس اڳيون وقت ياد ڏياريو، جڏهن کين شادي ڪئي پنج سال ٿيا هئا. ڊاڪٽرن کان علاج ڪرائي ٿڪا هئا ته مائي بچيءَ عارب کي چيو هئو ته؛ “مئا! پئسا نه اٿئي ته مان ٿي ڏيانءِ!”
پوءِ جڏهن سنبيريو هئائينس ته وڃي هڪ پراڻي اڳڙيءَ جي ڳنڍ ۾ ٻڌل ڏوڪڙ کڻي آئي هئي. ان ڏينھن ڏاڍي خوش هئي. ان ڏينھن مڙس پڇيو هئس؛ “اڙي، ديجهان رن، اهي ڏوڪڙ ڪٿان آندئي؟”
“اڙي! مون کي ڪو تنھنجا آهن ڇا؟ جو پڇين ٿو. هي مون پائي پائي ڪري گڏ ڪيا آهن. ڇيڻا سڪائي هيءُ چار ڏوڪڙ ميڙيا اٿم. پر اولاد جھڙي شيءِ کان هي وري مٿي آهن ڇا؟ خدا رڳو پٽ ڏئي. بس ڏسجانءِ ته ڪھڙا نه منڊل ٿي ڪيان”. زال هرڻيءَ وانگي ڇال ڏيندي چيو هئس.
“اڙي هتان ئي منڊل منڊل ڪندي هل، هتي شل سائين ريجهي!”
“بس رک سائين تي! مولا سڻائي ڪندو. ڀلي جي پار ڏانھن هوندي چڱائي ته ٻيڙا ئي پار!”
ٽپھري ڌاري وڃي پيرن جي حويليءَ ڀيڙا ٿيا هئا. سياري جي شروعات هئي. رات جو اڃا اڱڻ ۾ سوڙ وجهي سمھڻ جي موسم هئي.
مائي بچي به دعا گهرائڻ لاءِ، پير صاحب جي کٽ جي ڀرسان تڏي تي ستل هئي. ٿوري رات وئي کان پوءِ جڏهن پير صاحب سائين جي سوڙ ٿوري لھي وئي هئي، تڏهن سندس نظر وڃي مائي بچيءَ تي پئي هئي. پوءِ ته مست اُٺ وانگر اٿيو هو ۽ باز وانگر جهٽي پنھنجيءَ کٽ ڏانھن گھليو هئائينس.
“سائين! اهو ڇا ٿا ڪريو؟” مائي بچيءَ هٿ ڇڏائيندي چيو هئس.
“ها! اسان کي خبر آهي تو کي پٽ جي ضرورت آهي! اسان تو کي، تو تي راضي ٿي، پٽ ڏيڻ ٿا گهرون”. پير صاحب فرعونيت واري خدائي هلائيندي کيس پٽ جي لالچ ۾ هرکائي وڌو.
“ائي مائي ڏسو! اتان آئي آھي پٽ وٺڻ لاءِ، هتي مس مس سائين ريڌو اٿس ته وري ٿي ڪسڪي!” بچيءَ جي ڀرسان ستل، هڪڙي ڪراڙيءَ ٻانڀ، تجرباتي نتيجي کان آگاهه ڪيو هئس.
مائي پير سائين جي هٿن ۾ ڇيليءَ وانگر گھلبي وئي هئي ۽ وڃي پير سائين واريءَ کٽ تي پئي هئي. پير سائينءَ سندس ڀرسان سمھندي مٿان سوڙ ورائي ڇڏي هئي. پورن ڏهن مھينن کان پوءِ، کيس علي داد ڄائو هئو. جيڪو اڄ بيماريءَ ۾ روئي روئي اڌ مئو ٿيو آهي.
“پير سائين جو اڳيون پڳر به رهيل آهي. ڀاڙا به خبر اٿئي ته ڪيڏا آهن. حالت به معلوم اٿئي.” عارب اوٻاسي ڏيندي جواب ڏنس؛ “هاڻي ٻڌاءِ ته مان ڇا ڪيان؟ ڪھڙو ڦاهو کاوان؟!”
“پئسن کان نه ڊڄ! انھيءَ لاءِ ته پئسا سمجهه تو کي ڪرڻا ئي نه پوندا!” مائي بچيءَ پئسن جو مسئلو حل ڪندي، ھلڻ لاءِ آماده ڪرڻ خاطر چيس؛ “تون رڳو صبح سان پنھنجي نيت سچي رک. مندائي دل مان ڪڍ! پيرن کان منھن موڙيندين ته اهي به پنھنجي شيءِ موٽائي نه وٺني”.
جيئن تيئن ڪري رات گذري. صبح جو نيرن ڪري، ضرورت جو سامان ٻڌائون. سفر ۾ ڪم ايندڙ معولي شين جي ڀڏڪ بچيءَ هٿ ۾ کنئي ۽ عارب کي ڇوڪرو کڻڻ لاءِ چيائين.
عارب ڇوڪري کي ڪلھي تي کڻڻ لاءِ جيئن ئي مٿي کنيو، تيئن ئي سندس اکيون ڳاڙهيون ٿي ويون.
 ڇوڪري جي وهڪ جي جاءِ ۾ هڪ ڊگهو ۽ سنھو، سائو مرچ گتل هو. سائو مرچ ڪڍيائين ته ٻار روئڻ کان ٺاپر ڪئي.
مرچ هٿ ۾ جهليندي، ڇوڪري کي کٽ تي ويھاريائين. پادر ۾ هٿ وڌائين ئي مس ته مائي بچيءَ کي سڻس پئجي وئي. پُسيل پادر ڏسي، وٺي کڙين تي زور رکيائين.
عارب پٺيان، بچي اڳيان. مائي بچي پنھنجو گهر ڇڏي، گهٽيءَ ۾ هاءِ گهوڙا ڪندي، پيڪي گهر ڏانھن وٺي ڀڳي.
ڀائن جي گهر ۾، ڦُريا ڦُريا ڪندي گهڙي ۽ سھڪندي رڙيون ڪرڻ لڳي؛ “اڙي مئي کي جهليو! خواه مخواه ڇتو ٿيو آهي! ماري ٿو! ڇوڪرو بيمار ٿيو آ ته الله بيمار ڪيو اٿس، ڪو مون ڪيو اٿس ڇا، جو مئو مون تي پادر لاهي اُلريو ڀڳو ٿو اچي. سڄي گهٽيءَ ۾ اگهاڙي منھن ڊوڙائيندو آيو آهي.”
“اڙي، ڇورو هٿ سان بيمار ڪري...” عارب پٺيان سھڪندو، چوندو پئي آيو. گھر ۾ گھڙندي، اڃا چوٽيءَ ۾ هٿ ئي مس وڌائينس جو بچيءَ جا ڀائر مڙي آيس.
”اڙي تو کي ڏني آھي ته تون سڄي عمر ويٺو ڪٽينس! نڌڻڪي ڏٺي اٿئي ڇا؟ ڇوڪرو بيمار آھي ته پوءِ علاج ڪرائينس ڪن ويٺو زال کي ڪُٽ!“ سالن، ٿڪن بجن وسڪارو لائيندي، اچي موچڙن سان کنڀيس.
بري تي بڇ ٿي وئي! عارب، سالن جي هٿن ۾، اِلھو ٻلھو ٿي ويو.

No comments:

Post a Comment